Burkinese katoencrisis illustreert belang van boerenorganisaties

02-12-2016
Door nalatigheid van Monsanto zag Burkina Faso het marktaandeel van zijn katoen slinken. Maar er is meer aan de hand: ook de nationale katoenunie heeft boter op het hoofd.

De Amerikaanse zaadveredelaar Monsanto zag zijn intrede in de Burkinese katoenmarkt in 2008 als een eerste stap die het pad naar de hele West-Afrikaanse markt had moeten effenen. De ggo-katoen in Burkina Faso was het resultaat van een kruising tussen een Amerikaanse variëteit met het Bt-gen en een lokale Burkinabè variëteit, waarvan het belangrijkste kenmerk zijn beroemde lange katoenvezel was.

Niet genoeg dollars

'Zo'n nieuwe variëteit moet een proces van terugkruising ondergaan', zegt professor Didier Zongo op de website van MO*. 'In dit geval werd slechts twee keer terug gekruist. Die slordigheid heeft ervoor gezorgd dat ons land, dat ooit de keizer onder de katoenlanden was, vandaag met kortere en dus minderwaardige katoenvezels opgescheept zit.'

Monsanto weigert alle commentaar, maar sommige medewerkers zijn loslippig. 'We hadden met de terugkruisingen moeten doorgaan', zegt een anonieme bron bij het bedrijf. 'Voor een bedrijf als Monsanto is de markt in een land als Burkina Faso niet belangrijk genoeg. Er staan niet genoeg dollars tegenover. Nog meer investeren was voor ons zinloos.'

Niet tegen Monsanto

Monsanto heeft geblunderd en zal dat voelen: tussen de tonnen katoen die de vrouwen momenteel aan het plukken zijn, zal er dit jaar geen gram ggo-katoen zitten. Actiegroepen tegen ggo's juichen, maar de katoenboeren zelf lijken weinig onder de indruk. 'Monsanto of niet, wat maakt het uit? De katoensector in Burkina Faso is een geval van moderne slaverij', zegt Mohamed Traoré, een boer uit Houndé.

De strijd van Mohamed en de andere boeren is niet gericht tegen Monsanto, wél tegen het monopolie van de Burkinese katoenmaatschappijen, waar de Fransen nog altijd mee aan de touwtjes trekken. De nationale katoenunie UNPCB zou moeten opkomen voor de rechten van de boeren, maar is grenzeloos corrupt. 'De unie is gefabriceerd door de staat en werkt voor de staat. De unie neemt haar beslissingen zonder de basis te consulteren.'

Geen keuzevrijheid

De nationale unie en de katoenbedrijven dwingen de katoenboeren in het keurslijf van de 'unieke keten'. Elke katoenboer maakt deel uit van een groupement, die een 20-tal producenten telt. Ze zijn verbonden met elkaar door een solidair kredietsysteem. Dat klinkt solide, maar de boeren hebben geen enkele keuzevrijheid en geen invloed op hun arbeidsvoorwaarden. Ook over de aankoopprijzen en de kwaliteitsbeoordeling van het katoen hebben ze geen zeggenschap.

Een voormalige werknemer van het katoenbedrijf Sofitex getuigt: 'Sofitex kan ongestraft doen wat ze doet omdat er geen onafhankelijke controle is, en die zal er ook nooit zijn. Sofitex en de overheid zijn één. De staat heeft 35 procent van het kapitaal van Sofitex in handen. Samen vullen ze rustig hun zakken.'

De katoensector in Burkina Faso is een geval van moderne slavernij

Mohamed Traoré

 

Vreemd genoeg zouden de boeren het liefst helemaal geen katoen meer telen, mocht dat tot de opties behoren. 'Maar katoen is in onze streek het enige commerciële product', vertelt Mohamed Traoré. Boeren die geen cash crop telen, slagen er relatief goed in om zichzelf het jaar rond van voedsel te voorzien. Spaargeld voor gezondheidszorg, scholing, transport of andere diensten zit daar niet in. De katoen kan daar het verschil maken.

Nood aan sterke boerenorganisaties

Ousmane Tiendrebeogo, oprichter van de alternatieve boerenorganisatie Syntap, legt de vinger op de wonde. 'Actiegroepen tegen ggo's voeren een verzet dat zeker legitiem is, maar ze maken ook fouten met mogelijk grote gevolgen omdat het verzet niet altijd verankerd zit in de realiteit van de boeren. Hij pleit voor meer mondige boeren, meer democratie en sterkere en onafhankelijke boerenorganisaties.

'Daar sluit Trias zich helemaal bij aan', zegt directeur Lode Delbare. 'Door zich te verenigen in ledenorganisaties kunnen boeren een tegenmacht creëren. Niemand kan beter hun belangen verdedigen dan zijzelf. Daarom is de versterking van boerenorganisaties en ondernemersverenigingen de kernopdracht van onze organisatie.'

Lees het volledige verhaal van de katoenboeren in Burkina Faso